लेखन/संकलन संकल्पना: श्री. वसंत शामराव उटीकर (राजकुमार यांचे चाहते, मुंबई)
धाडकन काळजात भरणारा आवाज, बोलण्यातला राजेशाही थाट आणि “जानी…” म्हणत समोरच्याला घायाळ करण्याची अनोखी शैली… हे समीकरण होतं हिंदी चित्रपटसृष्टीतील एकमेव बेताज बादशहा — राजकुमार यांचं!आज ३ जुलै २०२६. राजकुमार यांनी या जगाचा निरोप घेऊन आज पूर्ण ३० वर्षे झाली आहेत. या ३० व्या स्मृतिदिनानिमित्त, मुंबईतील त्यांचे एक निष्ठावंत चाहते श्री. वसंत शामराव उटीकर यांनी राजकुमार यांच्या अजरामर कारकिर्दीला आणि त्यांच्या दमदार ३० संवादांना उजाळा देत एक भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण केली आहे. त्यांच्या याच भावनेला शब्दबद्ध करणारा हा विशेष लेख:
जेव्हा पडद्यावर पांढरा शुभ्र पोषाख, डोक्यावर तिरकी टोपी, गळ्यात स्कार्फ आणि हातात सिगार घेऊन एक व्यक्ती प्रवेश करायची, तेव्हा थिएटरमध्ये टाळ्या आणि शिट्ट्यांचा पाऊस पडायचा. ती व्यक्ती म्हणजे कुलभूषण पंडित, ज्यांना अवघी दुनिया ‘राजकुमार’ किंवा प्रेमाने ‘जानी’ म्हणून ओळखते. ३ जुलै १९९६ रोजी त्यांनी या जगाचा निरोप घेतला. आज त्यांच्या जाण्याला ३० वर्षे पूर्ण झाली असली, तरी त्यांचा रुबाब, त्यांचा तो जरबयुक्त आवाज आणि त्यांचे संवाद आजही सिनेप्रेमींच्या दिलावर राज्य करत आहेत.
संवादांचे बादशहा: जेव्हा ‘जानी’ बोलायचे, तेव्हा जग थांबायचे!
राजकुमार हे केवळ एक अभिनेते नव्हते, तर ते संवादांचे विद्यापीठ होते. त्यांची संवाद फेकण्याची शैली (Dialogue Delivery) इतकी उत्कृष्ट होती की, आजही त्यांचे संवाद लोकांच्या मुखोद्गत आहेत. ‘वक्त’ चित्रपटातील त्यांचा तो आयकॉनिक संवाद:
“चिनाॅय सेठ, जिनके अपने घर शिशेंके हों, वो दुसरोंके घरोंपर पत्थर नही फेंका करते.” हा संवाद आजही चित्रपटसृष्टीतील सर्वात वजनदार संवादांपैकी एक मानला जातो.
त्यांच्या संवादांमध्ये एक प्रकारचा राजेशाही अहंकार, स्वाभिमान आणि तितकीच संवेदनशीलता असायची. ‘पाकीजा’ चित्रपटात रेल्वेच्या डब्यात मीना कुमारींचे पाय पाहून त्यांनी लिहिलेली चिठ्ठी:
“आपके पाॅंव देखे, बहोत हसीन है, उन्हे जमींपर मत उतारीएगा, मैले हो जायेंगे…”
या संवादाने रोमँटिक संवादांची व्याख्याच बदलून टाकली.
पडद्यावरचा ‘रुबाब’ आणि ‘स्वॅग’
राजकुमार यांनी पोलीस अधिकारी, न्यायाधीश, जहागीरदार किंवा गँगस्टर अशा अनेक भूमिका केल्या. पण त्यांनी कोणतीही भूमिका केली, तरी त्यात ‘राजकुमार’ हा ब्रँड कधीच कमी झाला नाही. ‘तिरंगा’ चित्रपटातील ब्रिगेडियर सूर्यदेव सिंग असो, ‘सौदागर’ मधील राजेश्वर असो की ‘मरते दम तक’ मधील राणा… त्यांच्या प्रत्येक भूमिकेला प्रेक्षकांनी डोक्यावर घेतले.’तिरंगा’ मधील त्यांचा हा संवाद तर शत्रूच्या छातीत धडकी भरवणारा होता:
“ना तलवार की धारसे, ना गोलीयोंके बौछारसे, बंदा डरता है तो सिर्फ परवतदिगारसे.”
किंवा ‘सौदागर’ मधील दिलीप कुमार यांच्यासोबतचा हा अजरामर संवाद:
“दुनिया जानती है कि जब, राजेश्वर दोस्ती करता है तो, अफसाने लिखे जाते है, और दुश्मनी करता है तो, इतिहास बन जाता है.”
एक अनोखा आणि मनमौजी कलाकार
राजकुमार हे खऱ्या आयुष्यातही अत्यंत स्वाभिमानी आणि मनमौजी होते. जे मनात असायचे, तेच त्यांच्या जिभेवर असायचे. अभिनयातील त्यांचा हाच प्रामाणिकपणा आणि करारीपणा त्यांच्या संवादांमधून परावर्तित व्हायचा. ‘बुलंदी’ चित्रपटातील हा शेर त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला अगदी अचूक लागू पडतो:
“हमको मिटा सके, ये जमानेमें दम नही, जमाना हमसे है खुद, जमानेसे हम नहीं.”
एक चाहत्याची कृतज्ञता आणि विनम्र आदरांजली
३ जुलै १९९६ रोजी जणू ‘दिल एक मंदिर’ चित्रपटातील गाण्याप्रमाणे “बुलावा आ गया…” म्हणत या राजा माणसाने अनंताचा प्रवास केला. आज त्यांच्या ३० व्या स्मृतिदिनानिमित्त, भायखळा, मुंबई येथील त्यांचे निस्सीम चाहते श्री. वसंत शामराव उटीकर यांनी राजकुमार यांच्या ३० दमदार संवादांचे संकलन करून त्यांच्या आठवणींना उजाळा दिला आहे.वसंतजींसारख्या लाखो चाहत्यांच्या मनात राजकुमार आजही जिवंत आहेत आणि हिंदी चित्रपटसृष्टी जोपर्यंत राहील, तोपर्यंत ‘जानी’ तुमचा हा राजेशाही थाट आणि दमदार आवाज जगाला मंत्रमुग्ध करत राहील. ‘मरते दम तक’ ही दुनिया तुम्हाला विसरणे शक्य नाही!
हिंदी चित्रपटसृष्टीच्या या अद्वितीय, बेजोड आणि एकमेव ‘बेताज बादशहा’ला कोटी कोटी प्रणाम आणि विनम्र श्रद्धांजली! 🙏🏻💐🌹
लेखन/संकलन संकल्पना: श्री. वसंत शामराव उटीकर (राजकुमार यांचे चाहते, मुंबई)
